Америкт бичсэн тэмдэглэл

бичмээр санагдаад болдоггүй. Хэзээ ч хуучирдаггүй мөнхийн  хайр гэж  байгаагүйсэн бол хүмүүний амьдралыг юу чимэхсэн билээ. Зүгээр нэг үг биш зүрхнээс урсан гардаг хайртай гэдэг үгийг  хэлж үзээгүй, хэн нэгнээс сонсоогүй хүн гэж байхгүй биз ээ. Хэдэн ч удаа сонссон тэр бүрд "шив шинээрээ" байж хүний сэтгэл зүрхний нарийн учгийг хөндөн хөвсөлзүүлж амьдралын итгэл хайрладагт гол утга учир нь байдаг бол уу.

Би  чамд хайртай гэдэг киног үзээгүй монгол хүн гэж  байхгүй.  Амьдралд хоёр заяахгүй анхны хайрын тухай  өгүүлсэн энэ кино сэтгэлд дэндүү ойрхон байдаг нь  бүтээгүй ч гэлээ  хэзээ ч мартагддаггүй ариухан, цагаахан, гэнэхэн хайрыг минь санагдуулдгаас тэр байх даа. Үнэн хайрыг өнгөц шохоорхлоос ялгаж үл чадан үрээ тэврээд хоцорсон Үрлээг өрөвдөж, хайртай хүнийхээ төлөө хийж чадах бүхнээ хийдэг жинхэнэ эр хүний яс чанарыг харуулсан Дэлгэрийг бахархах, бас харуусах сэтгэлээ барьж тэвчилгүй уйлж суусан тэр жилээс хойш ч үзэх бүрдээ нулимс унагаадаг байлаа.  Хожим нь үзэхээс халгах болсон нь цэл залуу насандаа тэнгэрт халин одсон Дэлгэрийг харах бүрд анхны гэгээн хайртайгаа учирч аз жаргалдаа бялхаж явах үедээ хорвоог орхин сэтгэл зүрхэнд минь томоос том шарх үлдээсэн нэгэн хүний тухай гунигт дурдатгалыг сэргээдэгтэй холбоотой юм.

Саявтар манай банжигийн блогчдын нэг, зохиолч Болор-эрдэний бичсэн энэ киноны хоёрдугаар анги  дэлгэцэнд гарч олныг шуугиулан үзэгчдийн магтаал шүүмжлэл  аль алиныг нь  хүртэж, сайт болгонд нийтлэгдэж байх үед ч үзэхгүй л явлаа. Үнэнийг хэлэхэд хүний сэтгэлийг   хөндөж ядуу зүдүү, өнчин өрөөсөн, зодуур нүдүүр, үхэл зовлон, гай гамшиг, дарлал хүчирхийлэл бүхий бараан аястай хүнд сэдэвтэй кинонуудыг үзэхээс халширдаг нь нулимсаа харамлахдаа биш сэтгэл зүрхээ гамнаад гэх үү дээ.

За тэгээд хүн болгон шахуу энэ киноны тухай сайн муугаар яриад бичээд байхаар нь үзсэн чинь харин ч сэтгэл сэргэдэг байгаа. Хөдөөний "хөөсөн мантуу" Болд, хотын хөөрхөн охин Ундрал, ууртай шартай Хангайд тоглодог Эрдэнэбилэг гэдэг бил үү, бас царай зүс байж байгаа нь хаанаас тааруулаад олцийн бол гэмээр Өскө (жинхэнэ нэр нь юм уу, дүрийн нэр нь юмуу) аль аль нь сайн л тоглосон байна лээ. Түдэй уулзах болзоотой Амбий ч бас кинонд хөөрхөн хөг нэмсэн, дандаа шахуу "дайсан"-ы дүрд тоглодог Дамчаа агсан аргагүй л ахмад хүний, багш хүний сэтгэлийн үгийг хэлэв.

Хамгийн сайхан нь Золбоо охин, царай зүс бие бялдар сайтай ч бардам түрэмгий, аархуу дээрэлхүү Хангайг биш аав шигээ номхон дөлгөөн, нүдэнд дулаахан, сэтгэл зөөлөн Мэндээг сонгосноор  ээжийнхээ алдааг давтсангүй. Аав хүү хоёроос болж ганц биеэр насыг туулж буй Үрлээ, Баяраагийн аавыг муу байхад охиноо дагуулаад очиход нь жинхэнэ эх хүн, эмэгтэй хүн л ийм ууч сайхан сэтгэл гаргаж чадах байх даа гэж бодсон.

Бусад нарийн ширийнийг хүмүүс зөндөө биччихсэн тул давтсангүй. Харин нэмж хэлэхэд эхний анги дээр Дэлгэрийн чин үнэн сэтгэлийг маш тод харуулдаг бол энэ анги дээр Мэндээг тэгж мэдэрсэнгүй, тэр өвлийн өвгөн болдог нь ч аав шигээ сэтгэл хөдөлмөөр санагдсангүй ээ. Гэхдээ хүмүүс нь Дэлгэрийн хүү, Үрлээгийн охин тул эргэлзэх хэрэггүй биз дээ.

За би хүний хийсэн бүтээлийг шүүмжлэхээр мэдлэг чадвартай ч нэгэн биш, шүүмжлэл гэснээс тээр жил аравдугаар ангид байхдаа уран зохиолын багшийнхаа шаардсанаар нэг номонд шүүмж бичиж аймагтаа илтгэл тавьсан чинь жаран чавганц уралдахад нэг нь түрүүлдгийн үлгэрээр зургаан "шүүмжлэгч"-ээс шалгарсан биш нөгөө ангийнхандаа "уран илтгэгч" гэж шоолуулаад уур хүрч бичсэн юмаа дахиж сайхан хуулаад монголын нэрт утга зохиол шүүмжлэгч нэгэн хүнд явуул гэж багшийнхаа хэлснийг үл тоон ширээний мухарт хаячихаж билээ. Шүүмж гэдэг зөвхөн мууг нь биш бас сайныг нь ч хэлдэг байх гэж боддогийн.

Товчоор хэлэхэд киноны хоёрдугаар анги, олон жил уулзаагүй явсан нөхөдтэйгөө таарахад төсөөлж явснаас тэс өөр ажил төрөлтэй, ахуй амьдралтай болчихсон, сайн явна даа гэсэн нь шалдаа бууж, шалихгүй гэсэн нэг нь сайд болчихоо ч ядахгүй байдагтай  адилхан санагдав. Хүний амьдралын зам ямар байхыг, юу үзэж туулахыг хэн мэдэх билээ. Гэхдээ тэдний ангид Баяраагаас бусад нь жирийн сайхан амьдарч байгаа нь нэг юм хэлээд байх шиг. Уг нь Баяраа ажилгүй архичин биш их хурлын гишүүн ч болж болох байлаа...

Өөр зөндөө юм бичиж болох ч ингээд өндөрлөе. Ямартаа ч хорин таван жилийн өмнөх танилуудтай маань учруулж өгсөн зохиолч Болор-Эрдэнэ, киног бүтээсэн уран бүтээлчиддээ баярласнаа илэрхийлье. Хайрын тухай бичих гэсэн чинь киноны тухай болчихлоо, гэхдээ кинонд хүний амьдралыг үзүүлдэг болохоор ямар ялгаа байхав дээ. Хүмүүс хайрлаж дурлаж амьдрал үргэлжилсээр...