Америкт бичсэн тэмдэглэл

Харавсан сум мэт өнгөрөх цаг хугацааны эрхшээлд насаа үдэж буй хүн бүрд  заримдаа олон жилийн өмнө болж өнгөрсөн хирнээ өчигдөрхөн мэт тодоор ой тойнд хадгалагдан үлдсэн дурсамжууд байдаг. Төрж өссөнөөс минь тэс өөр, төсөөлж ч мэдэхгүй харь оронд хөл тавьсан анхны өдрүүд  одоо ч  сэтгэлд дүрслэгдэж тэр үед юу бодож, мэдэж, ойлгож байснаа дурсахад сонирхолтой санагддаг юм.

Хувь заяаны эрхээр хүний нутагт амьдарсаар хэдэн жилийг ардаа үдэж одоо өөриймшөн дасаж дээ. Дөнгөж ирээд олон юмыг гайхан алмайрч учрыг нь олох гэж асууж лавлаж, өндөр үнэтэйгээс аваад  өдөр тутмын хэрэглээний дэлгүүрүүдийн барааны үнийг долларын ханшаар үржүүлж үзээд монголтойгоо харьцуулан заримдаа дуу алдан толгой сэгсэрч явсансан.

Дэлхийд данстай газар орон бүрийн цагаач цугларч түмэн хэлийн амьтан холхисон энэ оронд хүний л амьдралд байдаг сайхан муухай бүхэн холилдон оршино.   Манай үйлчилгээний газруудад илт ажиглагддаг хэн нэгнийг өмссөн зүүсэн, эдэлсэн хэрэглэсэн, царай зүсээр ялгаварлах байдал огт үгүй харин ч хэрэглэгчээ хүндэтгэн харьцдаг  нь тун ч сэтгэлд нийцэж билээ. 

Ирээд удаагүй байхдаа нэг дижи камер авав. Гэртээ ирээд задлаад заавар номыг нь уншиж байтал программ бүхий нэг сиди байх ёстой нь алга байлаа. Гурван зуун доллараар авсныг хэлэх үү, яаран буцаад дэлгүүр рүү гүйж явах зуураа битүүмжийг нь задалчихсан юм чинь итгэхгүй дээ, одоо яана гэсэн бодол толгойд эргэлдэж байв. Очоод худалдагчид хэлтэл хайрцгийг нь авч үзсэнээ  эргэж цаашаа ороод цаасан ууттай сиди авчирч өгснөө танд төвөг удсанд уучлаарай гэсэн нь   ийм нөхцөлд яаж харьцах, юу хэлэхийг нөгөө л монгол маягаараа төсөөлж явсан миний санаанаас гардаггүй юм.

Америк орны хүчирхэг хөгжил, хүний төлөө үйлчилгээ, дэлхийд гайхагдах агуу бүтээн босголт гээд энэ орны тухай сайн сайхнаар бичсэн олон бичлэг блогт минь бий. Гэхдээ энэ бол диваажин биш ээ. Бүх юм мөнгөөр хэмжигдэж, чадалтай нь сэхэж чадалгүй нь мөхөж байдаг ширэнгэний хатуу хууль үйлчилнэ. Тоогоо алдсан эд баялаг, хөрөнгө мөнгөтэй баячуудын  тоймгүй тансаг зугаа цэнгэл, орох орон оочих аягагүй гудамжинд толгой хоргодон өдөр хоногийг өнгөрөөх ядуусын амьдрал зэрэгцэн оршдог.

Хэдийгээр хатуу чанга хууль дүрэмтэй, тэр нь цаасан дээр биш амьдралд хэрэгждэг ч гэлээ   энд дэлхийн аль ч өнцөг буланд гарч байдаг аймаар жигшмээр гэмт хэргүүд, аллага хүчирхийлэл өдөр болгон шахуу л дуулдана. Дэлхийг түгшээж буй хар тамхи, хүн худалдах гэмт хэргийн бүхэл бүтэн сүлжээнүүд ажиллаж бүлэглэл хоорондын мөргөлдөөн байнга гарч байна. Зарим залилан мэхлэгч, авилгачдын үйлдэл нь олон улсын хэмжээнд хүртэл нөлөөлж түүхийн хар хуудсанд нэрээ үлдээсэн байдаг.

Хүний орчлонгийн бүх л үйл сайн муутайгаа зэрэгцэн оршдог  энэ орноос би сайн сайхныг нь, үлгэр жишээ болохыг нь, хийж бүтээсэн гайхамшгийг нь бичих дуртай. Миний бичлэгийг уншсан зарим уншигч тэр газрыг очиж үзлээ, тийшээ явлаа гэж сэтгэгдэл үлдээснийг харахдаа нэг хүнд ч болов санаа өгч байгаадаа баярладаг.   Бас уншигчдынхаа бичсэнээс мэдэж ойлгож авсан юм ч цөөнгүй.

За  баахан хадуурав, одоо америкт өнгөрөөсөн эхний өдрүүдийн дурсамжийн хэсгээс хуваалцъя. Онгоцны буудлаас гараад давхиж өнгөрсөн зай завсаргүй машин цуваастай Бэй бридж, хөл хөдөлгөөнт Сан Франциско хот, анх удаа нүдээр харсан хэмжээ хязгааргүй далай гээч их усны тухай урьд нь бишгүй бичсэн тул энэ удаа дахиж нуршаад яахав.

Аль ч хотод байдаг эм хүнсний Лонгс Драгс хэмээх том сүлжээ дэлгүүр бол миний хамгийн анх орж үзсэн америк дэлгүүр. Энд дэлхийд нэртэй брэндийн гоо сайхны бүтээгдэхүүн, эм бэлдмэл витамин, архи дарс чихэр жимс, ариун цэврийн бараа, өрдийн хямдхан цүнх гутал шаахай хувцас ч бий. Зарим нь 24 цагаар ажиллана. Эмчийн бичгээр эм олгодог, бас үйлчлүүлэгчид зөвлөлгөө өгдөг эмийн тасагтай.  Хямдрал зарласан цагаар нь эдний виног мөн ч их авч уусан даа.

Энд анхны наймаагаа хийж монголын найман шаргын валютын захаас  солиулж авсан зуутын ногоон дэвсгэртээ задлуулж билээ. Шал өөр хотод буудалласан хирнээ яагаад ч юм Сан Францискогийн газрын зураг авсан нь миний амьдралд энэ хот чухал үүрэг гүйцэтгэх  байсныг зөгнөсөн ч юм бил үү, бүү мэддээ. Хаа нэг газрын хаягийг эрж байнга эргүүлдэгээс өнцөг булан нь элэгдэж үрчийсэн энэ хотын зураг одоо ч анхны тэр өдрүүдийг сануулан шүүгээний шургуулганд хэвтэж байгаа. Ирээд хоёр хоноод л ганцаараа Сан Франциско орж оросын ажил олж өгдөг агентлаг байрладаг  Клемэнт ба 6-р авенью руу очих санаатай хөлд хөдөлгөөнт Маркет гудамжны Паулл буудалд метроноос буугаад  зүг чигээ олохын тул энэ газрын зургаа дэлгэн салхинд дэрвүүлж зогсоог маань харсан нэг хүн дөхөж ирээд  хаашаа явахыг маань асууж зааж өгч билээ. Тэр олон дотор над шиг газрын зураг дэлгээд зогсох хүн  байж л байсан. Дэргэдэх хөх өнгийн хуванцар самыг 3 доллар 50 центээр чухам голоо цохин байж худалдаж авсан нь одоо ч үүргээ гүйцэтгэж хэдэн хялгасыг маань "командлаад" байж л байгаа. Голоо цохидгийн учир нь монголд бол их үсрээд зургаа долоон зуун төгрөгөөр авчих нэг муу сам доллараа төгрөгт шилжүүлэхээр бараг 4000 болчихоор нь тэр. Самаа хаячихсан хүн одоо авахгүй гээд яахав, ядаж урт үстэйг хэлэх үү

Би тавдах өдрийн 5 цагт  Шанхайгаас нисээд тавдахь өдрийн 12 цагт Сан Францискод буусан хүн.  Эхний хэд хоног цагийн зөрөөнөөс болж өдөр нь жаахан ядарч нойрмоглоод шөнө болохоор босоод суучихдаг маань долоо хоноод л больсон. Ирснийхээ маргааш ойрхон гудамжаар явтал гарааж сэйл гэсэн зар олж үзээд айлууд гараажаа зардаг юм байх гэж ойлгосон нь тэс өөр юм байж билээ. Хүмүүс амралтын өдрөөр гэрийнхээ үүдэнд илүү хэрэгцээгүй эд хогшил, хувцас хунар, ном гэх юмаа маш хямдхан зардагийг ингэж нэрлэдэг юм. Үүнийг манайд хэрэгжүүлдэг бол зүгээр санагддаг.

Хоёр найзтайгаа явж байгаад энэ гүйдэг шатан дээр зургаа авхуулав. Монголд тэр үед бараг байгаагүй болохоор их л сонин санагдсан юм байх. Дараа нь зургаа угаалгаад үзтэл зүгээр л шатан дээр зогсож байдгийн, гүйж байгаа шат яаж зурган дээр харагдах билээ гэж зөндөө инээлдэцгээж энэ талаар дурсахдаа ихэд ичдэгсэн.

Гудамжаар явж байхад ийм анхааруулга зөндөө таарна. Монголд  машинаа тавих газрыг зогсоол л гэхээс паркална энэ тэр гэдэг байсан биш, эхлээд гайхдаг байлаа. Парк гэдгийг наанадаж  Найрамдал парк, цаанадаж цэцэрлэгт хүрээлэн гэж төсөөлдөг байсан мань энэ анхааруулгыг юу гэж ойлгодог байсныг та бүхэн гадарлаа биз дээ.

Алс хөдөө сумын төвөөс гарч үзээгүй хүн нийслэл хотод анх ирээд ямархуу сэтгэгдэл гайхашрал төрдөг шиг л эхний үеийн хэд хоног өнгөрсөн. Одоо бодоход инээдтэй хөгжилтэй, хөглөж будилж "соёлын шок"-онд орж явсан тэр өдрүүдээ дурсахад дотно санагддагаа. Уншигчид та бүхэн ч   өөрсдийн анхны  "гадаад" өдрүүдэд тохиолдсон дурамжаасаа хуваалцана биз дээ.